Październik 2015

W świecie uczuć

WYKORZYSTANIE SEKSUALNE

Podobnie wstyd ujawnia swoją siłę u osób, które były wykorzystane seksualnie, szczególnie w okresie dzieciństwa. W literaturze dużo prac poświęcono temu właśnie zagadnieniu, a mianowicie przeży­waniu wstydu jako następstwa tego, że było się kiedyś wykorzys­tanym na tle seksualnym lub zgwałconym. Gdy dochodzi do tego po­czucie niższej wartości, winy i depresji, to mamy wystarczająco przygnębiający bukiet emocjonalny (Harter i Jackson, 1993). Wszystkie je podsumować można przygnębieniem i emocjonalną zgagą. Powróćmy na chwilę do wstydu wywołanego przez gwałt seksu­alny, zadając pytanie, dlaczego niby ma się taka osoba wstydzić, przecież gwałt był zadany wbrew jej woli. Ze swej strony ani inten­cją, ani działaniem nie…

W świecie uczuć

PRZYJĘTE NORMY

Kto wie czy poszkodo­wani nie podejrzewają iż są posądzani o ewentualne wcześniejsze zachowania przekraczające przyjęte normy współżycia między płcia­mi, których to efektem może być dostrzegana bezpłodność. Za tylko pomyślane czy przypisane grzeszki też się można wstydzić, gdy „ewidentny” argument bezpłodności może (sic!) za nimi prze­mawiać. Chociaż sztuczne zapłodnienie jest dosyć prostym zabiegiem, to zawiera on w sobie wiele „poniżających” aspektów. Badania Zoldbrod (1988, 1993) ujawniły, iż pacjentki/klientki przeżywały utratę swego libido, poczucie kontroli nad swoim życiem i własnym ciałem. Powyższe przeżycia mają charakter osobisty, niemniej wszystkie one znajdowały pewien wyraz we wstydzie „spowodowa­nym obecnością personelu medycznego przy tym seksualnym akcie”. Skojarzenie…

W świecie uczuć

WRACAJĄC DO WSPÓŁCZESNOŚCI

Biedna, śliczna Barbara leczyła się jak mogła, aby zadość­uczynić tym niemożliwym do spełnienia wymaganiom, aż zmarła przedwcześnie. Nieco później okazało się, że August nie mógł mieć dziecka z żadną inną kobietą, bo przyczyna bezpłodności nie była u Barbary. Pewnie z miłości do męża, z poczucia honoru, uczciwoś­ci i sądzić można z nieposłuchania przebiegłych doradców, nie dała koronie potomka, którego ojcostwo z ochotą mimo jego nieprawdzi­wości przypisywano by królowi Augustowi. A takie rozwiązania znane są historii. Wracając do współczesności i powyższego raportu warto zwró­cić uwagę na rolę społecznych i psychologicznych czynników deter­minujących powstawanie wstydu. Stygmat bezpłodności, akcento­wany przez kulturę prowadzi do wstydzenia…

W świecie uczuć

BEZPŁODNOŚĆ

Biorąc na wokandę poważniejsze przyczyny wstydu osobiście zawi­nione czy też nie, zwrócimy uwagę na kilka przykładów. I tak ko­biety nie mogące zajść w ciążę odczuwają wstyd, którego przyczyną według Whiteford i Gonzales (1995) jest internalizacja wyrażanych przez dominujących mężczyzn społecznych norm utrzymujących albo sugerujących niezależność kobiet. Autorki oczywiście nie znają interesującego incydentu z naszej historii a mianowicie zawiedzenie niemal całego kraju, związanego z faktem, że król August, który najpierw wbrew Sejmowi pojął za żonę Barbarę Radziwiłłówną, a potem się okazało, że „ona nie może dać koronie następcy tronu”. Niewątpliwie wiele innych czynników złożyło się na desperacką walkę Barbary z przypisywaną…

W świecie uczuć

SFERY ŻYCIA ZWIĄZANE ZE WSTYDEM

Ludzie popełniają różne drobne fawc pas i wstydzą się ich potem. Ale są doświadczenia poważniejsze, do których nie jest łatwo się przyznać właśnie ze względu na wstyd przed ocenami ze strony innych. Jeśli nawet przepytamy dużą grupę osób (kilkaset — jak to w psychologii się robi) o to, czego się wstydzi, to i tak zapewne nie wyczerpiemy repertuaru sytuacji, stanów wewnętrznych, myśli, życzeń i czynów, których ktoś się może wstydzić. Nawet jeśli wielu innych powie komuś „nie masz się czego wstydzić, to błahostka”, on będzie się ciągle wstydził. Dla konkretnego człowieka to co przez innych oceniane jest jako „błahostka” może…

W świecie uczuć

BRAK PRZEŻYCIA WINY

Prawdopodobnie brak przeżycia winy prowadzi jednostkę o wysokim psychotyzmie do zajmowania drastycznie nie­przychylnej a nawet represyjnej postawy wobec wspomnianych mniejszości społecznych. Neurotyków można łatwiej zawstydzić lub zażenować, natomiast wywołanie poczucia winy przebiega u nich podobnie jak u ludzi emocjonalnie zrównoważonych. Johnson, Kim i Danko (1989) otrzymali podobne wyniki do powyższych, przepro­wadzając analogiczne badania na rodzicach i dzieciach, wzmac­niając tym samym zaobserwowane zależności między cechami osobowości a przeżywaniem winy i wstydu. Zwróćmy uwagę na inne aspekty osobowości, a mianowicie na osobiste wartości. Idealne ja to pewien system wiedzy o sobie, włas­nych wartości cenionych i chronionych. Możemy zapytać czy war­tości regulują reagowanie wstydem….

W świecie uczuć

ZEBRANE DANE

Dwie ostatnie grupy można uznać za zbliżone do za­chodnich. Dane zebrane za pomocą kwestionariusza sumienia i Ey- sencka kwestionariusza osobowości ujawniły brak związku między winą a neurotyzmem oraz pozytywne korelacje między neurotyz- mem a wstydem, podobnie jak w przytoczonych już badaniach tych autorów z 1993 roku. Psychotyzm był negatywnie skorelowany zarówno z winąjak i wstydem. Ponadto u kobiet w trzech grupach etnicznych można było zaobserwować istotne ale niskie ujemne korelacje między wstydem i ekstrawersją. Ekstrawersja obniża prze­żywanie wstydu szczególnie u kobiet. Uogólniając te wyniki łącznie z wcześniej wspomnianymi można przyjąć, że większe niezrów- noważenie emocjonalne prowadzi do silniejszych reakcji wstydu,…

W świecie uczuć

BRAK ZRÓŻNICOWANIA

Nie wykryli różnic w nasileniu winy, ale były różnice w odporności na pokusę. Zdrowsi psychicznie mieli większą odporność. Brak zróżnicowania w nasileniu reakcji winy stymulował do dalszych badań, w efekcie których skonstruowany został kwestio­nariusz sumienia, ujmujący dwa wymiary: Wstyd (robienie z siebie głupca w oczach innych ludzi) i Wina (pogwałcenie zaufania inter­personalnego). Przykłady itemów mierzących wstyd: „Masz nieposprzątany dom i wpadają nagle goście”, „Rozlałeś zupę na raucie”; i itemy mierzące winę: „Dajesz przyzwolenie, aby ktoś inny był oskarżony o coś, co ty zrobiłeś”, „Nieudzielenie pomocy komuś w trudnej sytuacji, gdy mogłeś to zrobić”.Ponieważ z analizy antropologów (Mead, 1943; Benedict, 1946) odczytywano,…

W świecie uczuć

DOMINUJĄCY PARADYGMAT

Dominujący paradygmat myślenia psycho­logicznego obstawał za pozytywnymi powiązaniami, a mianowicie za tym, że osoby niezrównoważone emocjonalnie wyhamowują reakcje antyspołeczne. Klinicyści brali bowiem za pewnik przeko­nanie, że neurotycy są przeładowani poczuciem winy. Może dlatego, że często słyszą jak osoby cierpiące na nerwicę ujawniają krytyczne samooceny z powodu nawet trywialnych powodów czy przekroczeń. Jednym z mechanizmów kontrolujących ten proces miała być wina. Mowrer (1961; 1962) zajął stanowisko przeciwne, argumentując, że dobrze przystosowane osoby, a więc niekryminaliści i niepsycho- tycy, i nieneurotycy, przeżywają najmocniej winę przy przekrocze­niu społecznych norm. Przeżywanie winy miało być czynnikiem warunkującym dobre przystosowanie. Ponieważ Mowrer był wpły­wowym autorem z…

W świecie uczuć

ZABURZENIA PSYCHICZNE

W badaniach (Burcha, 1995) okazało się, że schizofrenicy w wieku 18-59 lat o największych zaburzeniach myślenia w porównaniu do tych o niewielkich zabu­rzeniach, a także w porównaniu do depresyjnych i tych z osiowymi objawami mieli też największe trudności z rozpoznaniem wstydu. Chodzi tu oczywiście bardziej o percepcję emocji u innych niż u sie­bie, ale to doniesienie wskazuje na istotną rolę funkcjonowania po­znawczego w komunikacji interpersonalnej, w odczytaniu wew­nętrznych stanów innych ludzi. Jak już podkreślałem, dla harmo­nicznego współżycia między ludźmi ten aspekt komunikowania nie jest bynajmniej bagatelny. Jest on często jednym z głównych sposo­bów odczytania stosunku innych do nas i ustalenia…