Październik 2015

W świecie uczuć

RÓŻNE TYPY

Do nielicznych analizowanych zmiennych osobowościowych na­leży typ A, cechujący tych, którzy chcą dużo osiągnąć w krótkim czasie. Malatesta et.al.{ 1993) donoszą, że przedstawiciele typu A, w kontraście do B, mocniej reagują gniewem na wstyd. Związek ten będzie zrozumiały w świetle określonej interpretacji, aby nie popaść w podejrzenie, że jednostki A zmierzają do celów za wszelką cenę, stosując moralne i niemoralne środki. Wydaje się, że takie uczucie jak wstyd jest krępujące i przeszkadzające im w ciągłym pędzie do przodu, w wykorzystywaniu każdej minuty. Wstyd siłą swej natury powoduje pewnego rodzaju „stop” i zamiast wzmacniać i tak duże tempo życia, wybija samonapędzającego…

W świecie uczuć

OMAWIANE BADANIA

Omawiane badania przeprowadzone wśród 299 uczniów 6, 7 i 8 klasy dotyczyły co prawda bardziej przyczynowego związku między depresją i poczuciem niskiej wartości siebie (co jest przy­czyną czego), ale ujawniły jednocześnie inną zależność istotną dla naszych rozważań. Badani, którzy na skali rangowej podawali pier­wszeństwo niskiej wartości siebie (40% uczniów), wymieniali przy­czyny zawierające niezadowolenie z siebie w porównaniu do po­zostałych osób dających pierwszeństwo emocji depresji, które mówiły o działaniach ze strony innych przeciwko nim jako źródle depresji. Dalej, emocje towarzyszące depresji różniły się w obu grupach. Uczniowie utrzymujący pierwszeństwo emocji ujawnili większą złość i wrogość pod adresem wstydu i winy, podczas…

W świecie uczuć

WSTYD A OSOBOWOŚĆ

Nieliczne doniesienia badawcze dotyczące osobowościowych korelatów reagowania wstydem pozwalają tylko na ostrożne szkico­wanie osoby, która się wstydzi. Badania Christensen, Danko i John­sona (1993) wskazują na znaczący związek między wstydem a ne- urotyzmem (wg Eysencka). Przeciwnie, obserwuje się brak powią­zań między niezrównoważeniem emocjonalnym a poczuciem winy. Osoby o wysokim neurotyzmie były bardziej perfekcjonistyczne, wstydliwe, zażenowane i świadome siebie. Ponieważ grupę badaw­czą stanowili studenci Uniwersity of Hawaii w Honolulu, gdzie (jak pamiętam z autopsji) duży ich procent ma pochodzenie chińskie i ja­pońskie (szkoda, że nie tubylcze), trzeba być ostrożnym z uogól­nianiem wniosków, bowiem czynnik kulturowy może mieć tutaj istotne znaczenie (porównaj rozdział…

W świecie uczuć

UZNAWANIE WARTOŚCI

Im trwalsze uznawane wartości, tym większy wstyd, gdy zostaną podważone. Ta hipoteza ma podbudowę w założeniu o idealnym obrazie siebie jako podstawie wstydu w ogóle. Na przykład badania wśród 17-20 letnich chłopców w okresie ich samoidentyfikacji i akceptacji własnego homoseksualizmu ujawniły mocne powiązanie między nasileniem przeżywanego wstydu (z powodu bycia od­miennym) a pielęgnowaniem tradycyjnych wartości przez własną rodzinę dotyczących religii, wagi małżeństwa i posiadania dzieci. Nie wykryto żadnych różnic ze względu na rasę. Rodziny o bardziej tradycyjnym profilu wartości były mniej skłonne zaakceptować syna homoseksualistę, niż rodziny mniej tradycyjne (Newman & Muzzo- nigro, 1993). Przejęcie przez chłopców rodzinnego wzorca wartości…

W świecie uczuć

WSTYD U DZIECI

Można zakładać generalizowanie wstydu u dzieci ze sposobów ich wychowania. Chodzi tu o wzmocnienia pozytywne i negatywne (na­groda i kara), podawane przykłady, a najbardziej z tego wszystkiego stosowane przez innych oceny. Dzieci są nader wrażliwe na oce­ny, jakie otrzymują od rodziców i od autorytetów.Autorzy ci powtórzyli badania, uwzględniając jakość wychowa­nia dzieci przez matki opiekuńcze i troszczące się oraz przez matki stosujące przemoc emocjonalną, fizyczną i seksualną. Badano tym razem ekspresję dumy i wstydu u 4—5-latków dobrze i źle traktowa­nych. Nagrywano na taśmie wideo interakcje w diadach między mat­ką i dzieckiem i analizowano ekspresję emocji u dzieci. Okazało się, że u dzieci…

W świecie uczuć

DZIECIŃSTWO I RODZINA

Wstyd pojawia się dosyć wcześnie w kalendarzu ontogenetycznych zmian, niemniej jednak w porównaniu do takich emocji jak lęk czy ból wymaga on wyższego poziomu funkcjonowania poznawczego (Lewis, 1993a). Chodzi mianowicie o zdolność samooceny, zdol­ność uporządkowania norm ważnych dla siebie, rozumienie ich oce­ny przez innych ludzi, dla których mamy respekt, wreszcie o niepi­saną indywidualną zgodę na respektowanie przyjętych społecznie przepisów. Bez tych predyspozycji poznawczych trudno mówić o wstydzie. Dlatego między innymi mniej sprawne umysłowo dziec­ko popełnia takie błędy działania, których „normalne” by nie popeł­niło, bo wstyd byłby hamulcem.Jednym z czynników w procesie powstawania emocji wstydu jest rola rodziców, mentorów, opiekunów, wychowawców, księdza. W…

W świecie uczuć

OBRONA PRZED ZAWIŚCIĄ

My jesteśmy tacy dobrzy, wspaniałomyślni, a oni nie widzą tego i nie chcą być takimi wobec nas. Gdzie tu wzajemność (Ikonen i Rechardt, 1993).Na koniec zwrócę uwagę na powiązanie między wstydem a inną emocją jako jego przyczyną. Otóż Wurmser (1987) twierdzi, że tam gdzie jest zawiść, tam też powstaje ukryty wstyd. Zawiść przez swój diabelski charakter powinna u samokrytycznej osoby budzić poczu­cie wstydu w efekcie uświadomienia sobie tego, że się poddajemy takiemu nieakceptowanemu uczuciu. Zatem teza Wurmsera jest interesująca i ma teoretyczne uzasadnienie. Czy taki mariaż emocjo­nalny jest zjawiskiem powszechnym, trudno powiedzieć.Wstyd byłby tutaj pożądaną emocją jako bufor, przeciwwaga i…

W świecie uczuć

NARCYZM A WSTYD

Jest to ciągłe błaganie o skierowanie uwagi na sobie i ciągłe niepowodzenie w tym, że są zawsze jacyś tacy dziwni osob­nicy w naszym otoczeniu, którzy naszej interesującej osobowości nie dostrzegają, mimo że stawiamy ją na podium doskonałości. Ak­tor jest wściekły na innych i na siebie, a dodatkowo uświadomienie sobie braków, właśnie przez to, że inni go nie podziwiają z powodu tych braków, prowadzi do wstydu. Wstyd jest zatem ubocznym pro­duktem niepowodzenia w utrzymaniu siebie na piedestale społecz­nego podziwu (Grosch, 1994). Ponieważ jest zamknięte koło, rów­nie dobrze można sugerować, że narcystyczne „kochanie własnej doskonałości” jest efektem wstydu, czyli sposobem stłumienia go….

W świecie uczuć

NIEEFEKTYWNOŚĆ ZABIEGÓW

Nieefektywność tych zabiegów kondensuje się w przeświadczeniu własnej nieodpowiedniości, a następstwem tego jest wstyd. Inter­akcyjna analiza ma za zadanie uświadomienie sobie tego procesu odbudowanie samooceny. (Tak a propos to nic tu w analizie trans­akcyjnej nowego w porównaniu do wielu innych podejść psychote­rapeutycznych). Ponieważ reagowanie wstydem jest formowane on- togenetycznie wcześniej niż reagowanie winą, gdy brak im odpo­wiednika werbalnego, to zwerbalizowanie odczucia i okoliczności jest jednym z elementów terapii w tym podejściu (English, 1994; Cornell, 1994).Niektórzy autorzy traktują o wstydzie w powiązaniu z narcyzmem. Zapatrzona w siebie osoba, usiłująca tak ukształtować swój self- image, że sama będzie siebie akceptować, a co więcej, tak…

W świecie uczuć

ROLA CZYNNIKÓW SPOŁECZNYCH

W moim rozumieniu rola czynników społecznych jest tu zna­cząca. Badania socjokulturowe, antropologiczne i psychologiczne sugerują że ta emocja wyłania się jako owoc społecznej aktywności między ludźmi raczej niż jako prosty efekt procesów zachodzących w ramach indywidualnego człowieka (zob. Mascolo, 1994). Emocja ta podobnie jak wina, wymaga wyższego poziomu funkcjonowania poznawczego, koniecznego do ewaluacji dobra/zła oraz doskonałoś­ci, i dlatego między innymi może być uważana jako społecznie ukształtowana a nolens volens wyłania się w okresie autogenetycz- nego rozwoju z predyspozycji czy zalążków wrażliwości społecznej i moralnej ulokowanej w kodzie genetycznym. W ramach modnej w niektórych kręgach terapeutycznych analizy transakcyjnej, wstyd jest uważany za…