W świecie uczuć

ROZWÓJ POCZUCIA WSTYDU

Analizy empirycznych danych przeprowadzone przez te badaczki pokazują jak poczucie winy rozwija się u dzieci wraz z wiekiem i powiązanie tego rozwoju z sytuacją emocjonalną matek. Gdy matki są emocjonalnie „zdrowe”, świadomość winy u dzieci wzrasta z wie­kiem w latach od 5 do 9, gdy matki są depresyjne, takiego wzrostu w reagowaniu winą nie obserwuje się. Dzieci depresyjnych matek są wcześniej „przeładowane” winą i ten poziom ulega pewnemu zafiksowaniu w wieku 5-9 lat, zamiast zmieniać się harmonijnie wraz z wiekiem. Depresyjne matki indukują winę w swoje dzieci tak, że dzieci czują się winne za stan psychiczny matki, którego nie są zdolne…

W świecie uczuć

PODOBNE PRÓBY

Podobne próby skalarnego określenia wstydu i odróżniania go od winy podjęli Harder, Rockart i Cutler (1993) za pomocą kwestio­nariusza osobistych uczuć. Akcent wstydu padał na wiązanie wstydu z osobowościowymi predyspozycjami do samoświadomości i do nie­śmiałości. -Według Lazarusa (1991) wina powstaje wtedy, gdy popełnimy coś nagannego moralnie, a więc po przekroczeniu imperatywu mo­ralnego. Jesteśmy przekonani, że postąpiliśmy niemoralnie, a tym bardziej, gdy zraniliśmy inną osobę, która nijak na to nie zasłużyła. Dla przeżycia winy nie musi to być aktualna transgresja, wystarczy Niby_siebie wyobrazić w takiej sytuacji. W zbliżonym nurcie poznawczym Zahn-Waxler i Kochańska (1990) podkreślają, że wina jest przede wszystkim emocją „kognitywną” i nieobecną…

W świecie uczuć

PODEJMOWANE PRÓBY

Badani po przeczytaniu tych scenariuszy mieli odpowiedzieć na pytanie: „Co mogłoby być ina­czej z Tobą twoim zachowaniem czy z tą sytuacją aby całe zdarze­nie miało inny finał”. Okazało się, że w sytuacji wstydu (scenariusz: profesor) badani usiłowali odwrócić bieg wypadków poprzez zmianę właściwości swojej osoby, podczas gdy przy scenariuszu winy po­przez zmianę postępowania. Pośredni wniosek prowadzi do defini­cyjnego rozróżnienia między wstydem a winą poruszanego wcześ­niej; wstyd odnosi się do przekroczenia idealnego Ja a wina do dzia­łania przeciwko normom respektowanym przez innych i podziela­nych przez aktora.Podejmowane próby konstruowania skal mierzących wstyd dostarczają użytecznych terminów dla uściślenia jego semantyki. Tak na przykład…

W świecie uczuć

WSKAŹNIK ROZRÓŻNIENIA

Wskaźnikiem dla tego rozróżnienia były różne strategie, jak odrobić następstwa zdarzeń. Scenariusz wstydu zawierał niepowodzenie szkolne, np. „Siedzisz wraz z około 15 stu­dentami na wykładzie profesora, którego podziwiasz bardziej niż wszystkich pozostałych. Naprawdę uważasz, że jest znakomity. Pro­fesor zadaje pytanie dotyczące zadanego do przeczytania tekstu i na­tychmiast zgłaszasz się z odpowiedzią. Twoja odpowiedź jest błęd­na, o czym profesor mówi ci dość suchym tonem i zwraca się do kogoś innego z tym pytaniem” (s. 588.) Scenariusz winy był następujący „Pilnujesz domu rodziców two­jego przyjaciela. To łatwe zadanie, bo właściwie masz jeść z ich lo­dówki, odbierać pocztę i karmić ptaszka w klatce. Wszystko…

W świecie uczuć

WYMIARY WSTYDU I WINY

Gore i Harvey (1995) na podstawie odpowiedzi od 208 respon­dentów na kwestionariusz oparty o teoretyczne przesłanki natury wstydu i winy przeprowadzili analizę klasterową, otrzymując dwa klastery cechujące bardziej wstyd niż winę a mianowicie Społeczna Nieodpowiedniość, np. „Nieświadomie jeść palcami w eleganckiej ‚“restauracji, gdy inni goście obserwują Cię”, Ujawniona Nieadek- watnośc, np. „Mówisz na temat, w którym uchodzisz za znawcę, gdy ktoś ze słuchaczy twierdzi, że nie masz racji”. Trzy klastery dla winy to: Nieujawniona transgresja, przekroczenie np. „Otrzymanie za dużo reszty (w sklepie) i zatrzymanie jej”, Skrzywdzenie innej osoby np. „Powtarzanie szkodliwej plotki na czyjś temat, gdy wiesz, że to…

W świecie uczuć

EFEKT LUSTRA

W tych określeniach autor podkreśla bardziej stan emocjonalny będący efektem lustra, czyli naszego odbicia w oczach i ocenach innych ludzi. Wurmser, podobnie jak inni autorzy twier­dzi, że we wstydzie punktem odniesienia jest idealny image nas sa­mych, a w winie punktem odniesienia jest kompleksowy system  idealnych zachowań. Centralnym punktem odniesienia dla winy jest pogwałcenie praw innych ludzi.Wstyd jest emocją prywatną chcemy ją zachować przed światem i ukryć przed oczami innych ludzi. Dlatego też przeżywamy tę emo­cję szczególnie silnie, gdy mamy świadków naszege-upadku. Laza- rus i Lazarus (1994) sugerują, że obecność innych nie tyle wywołuje wstyd, ile wzmaga wielokrotnie jego intensywność. Wstyd,…

W świecie uczuć

CENTRALNE ZAŁOŻENIA

Obiektywna samo­świadomość, najbardziej bezpośrednia ma miejsce wtedy, gdy nasze Ja jako agent, sprawca i przyczyna zdarzeń jest przedmiotem świa­domości. Skupiamy się wtedy na samej świadomości, na osobistej historii a więc na tych elementach, które konstytuują nasze Self.Jednym z centralnych założeń teorii jest to, że negatywna emocja powstaje, gdy osoba jest obiektywnie świadoma siebie i koncentruje uwagę na wewnętrznych rozbieżnościach. Chociaż autorzy nie spre­cyzowali o jakie negatywne emocje chodzi, to ich charakterystyka i konsekwencje dobrze pasują do zjawiska wstydu. Wurmser (1987) wskazuje na trzy aspekty wstydu. Po pierwsźe, wstyd to lęk przed potępieniem i pogardą na. skutek utraty twarzy. Po drugie, wstyd…

W świecie uczuć

ZATRACONA GRANICA

W tej emocji najbardziej zatraca się granica między podmiotem i jej przedmiotem. A dlaczego wstyd jest tak bliski doś­wiadczanemu, przeżywanemu Ja! Ano dlatego, dodaje Tomkins, że  zyje w twarzy i w niej nasze Ja świeci najjaśniej dla oczu. Wstyd skupia uwagę innych, zwiększa widzialność naszego Ja i przez to generuje torment w samoświadomości. Stąd też powiedzenie: „ze wstydu bodaj się pod ziemię zapaść”.  Tomkins zwraca uwagę na ważny moment w reagowaniu na Ja. Jeżeli mimo popełnienia jakiegoś czynu niezgodnego ze standardami Ja idealnego ciągle jesteśmy zainteresowani nimi i identyfikujemy się z nimi — to reagujemy wstydem, jeśli natomiast nasze Ja nas…

W świecie uczuć

MOCNE STANY REAKCJI

Jest to według Dar­wina wrodzona predyspozycja. Tomkins natomiast skłania się ku stanowisku, że czerwienienie się jest reakcją na podniesioną samo­świadomość. Czerwienienie według niego może wystąpić też w in­nych częściach ciała, na których zostanie skupiona uwaga (obser­wacja). Tomkins uważa-, że psy też reagują wstydem.Generalnie ten autor traktuje wstyd jako całą kompleksowąis- akcję, wrodzoną pomocniczą emocję i jako specyficzny hamulec kontynuowania relacji i zadowolenia (inhibitor of continuing and enjoyment). Przeciwnie do wstydu, pogarda—wstręt/odraza jest reakcją która zawiera najmniej samoświadomości, natomiast cechu­je się wysoce intensywną świadomością przedmiotu, który jest doś­wiadczany jako odpychający.     Dlaczego wstyd i wina są tak mocnymi stanami czy centralnymi motywami, że…

W świecie uczuć

ŚWIADOMOŚĆ I EKSPRESJA

Tomkins (1963) nie rozróżnia między nieśmiałością, winą i wsty­dem na poziomie afektywnym. Czyli że subiektywnie są one od­czuwane podobnie jeśli już nie tak samo. Wyraźne zróżnicowanie możemy natomiast obserwować na poziomie ekspresji, głównie twarzowej. W ujęciu Tomkinsa wstyd jest reakcją, która redukuje komunikację twarzową. Spuszczamy w dół oczy, głowę, nie patrzy­my na innych i nie chcemy, aby inni patrzyli na naszą twarz. Ale pa­radoksalnie wstyd jako kompleksowa emocja ma pewien symptom, który zwiększa komunikację, a mianowicie czerwienienie się. Już Darwin wyróżnił ten objaw jako najbardziej specyficzny człowiekowi, niezależnie od koloru skóry i widzialnego efektu czerwie­nienia się (niewidocznego u czarnych i czerwonych)….